شبکه ارتباطی معلمان پایه اول

اهمیت و ضرورت استفاده از بازخورد:

  در نظام آموزشی  بازخورد به عنوان یک نظام پویایی اجتماعی اساسا جایگاه عظیم و رفیعی دارد . حفظ و توسعه ی کارکردهای  سنتی و نوین،حفظ و توسعه ی جایگاه خود در میان خیل عطیم رقبا در سطح ملی و بین المللی ، پاسخ گویی به انتظارات و مطالبات جامعه ، حفظ و توسعه ی ظرفیت ها و توانمندی ها در ابعاد گوناگون به ویژه منابع انسانی و ... همگی مستلزم داشتن یک نظام بازخورد مداوم ، هدفمند مؤثر می باشد . اهمیت و حساسیت و ظرافت بازخورد گرچه در تمام بخش های نظام آموزشی در قیاس با سایر نظام ها کاملا آشکار است اما در بخش دانش آموزی اهمیت مضاعفی دارد .زیرا محصول نهایی نظام آموزشی با بهرمندی همه جانبه از منابع ، امکانات ، فرصت ها و ... افراد برخوردار از تفکر و خرد در مسیر ارزش های حاکم بر نظام اجتماعی ، سیاسی جامعه است .

اگر بازخورد در بخش هایی از نظام آموزشی در مواقعی با مشکلاتی روبرو باشد و یا روش های مناسبی مورد استفاده قرار نگیرد ، امکان جبران دارد ،اما در حوزه ی دانش آموزان این امر امکان پذیر نمی باشد . چراکه بازخورد اثر خود را گذاشته و سالیان سال روح ، روان و فکر دانش آموز را تحت تاثیر قرار می دهد . بنابراین مشاهده می کنیم.    بازخوردهاي عددي(کمی)  در نظامهای  آموزشي دنيا، از جمله دركشورمان تاریخی بسیار کهن دارد . به تعبیری تاریخ بازخورد به تاریخ تعلیم و تربیت بر می گردد . اين نوع از بازخورد به دليل قدمتي كه دارد توانسته حتي در ادبيات كوچه و بازار نيز  نفوذ كند و جایگاه ويژه اي  نیز براي خود  بنمایاند. به عنوان نمونه  گاه مي شنويم يكي كه مي خواهد اخلاق خوب ، رفتار نيك و ....يكي را تایید کند ، سنگ تمام را اين گونه مي گذارد كه:  فلاني ' رفتارش  بيست ِ بيست است  ' . پيداست كه تغيير در اين نوع نگاه نياز به زماني به درازناي شكل گيري آن دارد . گرچه همه ي عوامل دست به دست هم داده و خواهد داد, تا اين زمان را كوتاه و کوتاه تر  گرداند .

بازخورد چیست:

بازخورد عبارت است از انعکاس یا ارائه یا عرضه ی نظر و عکس العمل یا  نظر و واكنش معلم نسبت به وضعيت يادگيري دانش آموز که به شکل کتبی و شفاهی( کلامی ) شامل صحبت ها و جمله های توصیفی منظوم و منثور معلم که در هر مرحله از فرايند یاد دهی – یادگیری از آن ها استفاده می شود . به واقع همان داوري های شناختی ، فراشناختی و عاطفی معلم است که دانش آموز با دریافت به هنگام آن ها ، اطلاعاتی در خصوص میزان پیشرفت و موقعیت خود به دست می آورد و در جهت  بهبود عملکرد خويش از آن ها ياری می گیرد .

ویژگی های  بازخورد :

  در ارزش یابی کلاسی صرف نظر از این که  بازخورد ، فرایندی است یا پایانی ، کتبی است یا شفاهی ،باید واجد  ویژگی های   زیر باشد :

۱   صريح و روشن باشد . یعنی به وضوح مشخص نمايد كه دانش‌آموز بايد چه فعاليتي را انجام دهد تا انتظارات آموزشي را به خوبي محقق نمايد .

۲   ساده و قابل فهم باشد.

۳   ناظر بر پيشرفت های  دانش‌آموز باشد .

۴   پيوسته و به هنگام باشد .

۵    متناسب با تفاوت‌هاي عملكردي و دانش آموز محور  باشد

۶   از واژه ها و جملات و عبارات مثبت ، روشن و معنا دار استفاده شود.

۷   متناسب خصوصیات روان شناختی و سن دانش آموز باشد. 

فرايند بازخورد در ارزش يابي كيفي – توصيفي

    وقتي مي گوييم كه یادگیری اتفاق افتاده كه فراگیر  بتواند آنچه را در یک موقعیت فراگرفته را در موقعیت هاي  ديگري به کار برد .یعنی بتواند آموخته هاي خود را  به موقعيت هاي ديگري انتقاد دهد  و اگر اين واقعه را شاهد بوديم  مي دانيم كه دانش آموز به سطح فرا شناخت رسيده . رسيدن به اين سطح كه از ارمان هاي هر معلمي خواهد بود نيازمند عامل مهمي تحت عنوان بازخورد خواهد بود

 بازخورد سبب مي شود تا فراگير  نسبت به موقعیت خود آگاه شود . به طور كلي  فرايند بازخورد در ارزش يابي كيفي – توصيفي عبارت خواهد بود از :

 الف )   بازخورد معلم به دانش آموز

ب) بازخورد دانش آموز به خود

ب) بازخورد دانش آموز به دانش آموز

ج) بازخورد معلم به والدين 

الف )   بازخورد معلم به دانش آموز

در آزمونهای سنتی شیوه های بازخورد معلمان به دانش آموزان بسیار ساده وصریح است به طور معمول معلم امتحان می گیرد و دانش آموز از طریق نمره یا رتبه یا یک قضاوت کلی ، بازخورد دریافت می کند . آنچه به واقع در افزایش انگیزه و علاقه به درس و بهبود نتایج کار دانش آموز اثر می گذارد . پیشنهاداتی است که معلم در مورد بهبود کار دانش آموزان می دهد بدون آنکه بخواهد در مورد کل کار اوقضاوت کند . مثلاً ( من فکر می کنم اگر آزمایش را تکرار کنی ، نتیجه ی بهتری می گیری )

ب) بازخورد معلم به والدين 

بازخورد معلم به والدين   در دو شكل فرايندي و پاياني وجود دارد  بدين معنا كه از آنجا كه والدين نقش همراه دانش آموز را در فرايند ياددهي – يادگيري بر عهده دارند معلم نياز است به شكل فرايندي به  والدين متناسب با شرايط و موقعيت هاي آنها بازخورد قابل فهم ارئه نمايد. اين بازخوردها كه توصيفي خواهند بود ضمن تحلیل پیشرفت ها و ضعف های دانش آموزان زمينه ي پیشرفت دانش آموز را فراهم مي نمايد تا او  گامهای بعد ي را بردارد .   و همچنين در دو يا سه نوبت از سال بازخورد پاياني به والدين ارائه نمايد كه در اين شرايط معلّم با تركيب و تحليل اطلاعات به دست آمده  در فرآيند  ارزش‌يابي،  که  طي مراحل مختلف گردآوري شده است و مستندات لازم در پوشه كار دانش آموز وجود دارد گزارش پيشرفت تحصيلي - تربيتي خود را در مقياس رتبه اي  به اطلاع آنها خواهند رساند .

ج) بازخورد دانش آموز به خود

در ساده ترین مفهوم بازخورد دانش آموز به خود، كه آن را با عنوان «خود سنجي» مي شناسيم ،عبارت است از بازگشت تفکر فرد و مستلزم تطبيق هايي در فرايند شناخت است. براي مثال، وقتي فردي آواز مي خواند، شنيدن صداي خودش، بازخورد اوست. او مي تواند آواز خواندن را مطابق آنچه مي شنود، ميزان کند.

 بازخورد به خود ، به فرد اجازه مي دهد تا به طور مستمر، انديشه هايش را آزمايش کند و به مراحل شناخت عالي تري دست يابد.

  با بازخوردهايي كه دانش آموز به خود خواهد داد، او در فرايند آموزش درگیر مي شود و از آنجا كه در رويكرد جديد، موقعيت يادگيري و ارزش يابي يكي است دانش آموز در فرآیند ارزشیابی خود و تصمیم گیری برای برداشتن گام بعدی نيز درگير خواهد شد و همين سبب  ، باآگاهی او از خود و ميزان يادگيري اش به مرحله ی مهمی تحت عنوان فراشناخت[2]  رسیده است . دانش آموز با خود بازخوردي به خويش؛  توان قضاوت و اظهار نظر را در خود پرورش داده  و سبب خواهد شد تا تصميم آگاهانه اتخاذ نمايد و اعتماد به نفس پيدا نمايد .

د) بازخورد دانش آموز به دانش آموز همسال

بازخورد دانش آموز به دانش آموز  كه از آن به عنوان همسال سنجی  نام برده مي شود عبارت است از ارزشیابی دانش آموز از عملکرد و فعالیت های یادگیری همسالانش و ارائه بازخورد مناسب به آنهاست .که هدف آن ایجاد احساس مسئولیت نسبت به یادگیری خود و همسالان و افزایش حس مراقبت از فرایند یادگیری می باشد.